Türkiye genelinde aktif olarak kullanılan yaklaşık 26 milyon konutun içinde, risk taşıyan yapıların oranı dikkati çekiyor. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) İnşaat Mühendisleri Odası Adana Şube Başkanı Hıdır Çak, ülkemizdeki bina durumu ve risk faktörleri üzerine önemli açıklamalarda bulundu. Çak, Türkiye’deki konutların toplam sayısının son yıllarda yapılan çalışmalar ve güncel veriler göz önüne alındığında yaklaşık 36 milyona ulaştığını belirterek, bunların sadece bir kısmının aktif olarak kullanıldığını vurguladı. Bu yapıların bir bölümünün ise mevcut ihtiyaçlara ve dönüşüm çalışmalarına direnç gösterdiğine dikkat çekti.
Son veriler ışığında Türkiye’deki bina yaş ortalaması 25 yıl olarak hesaplanırken, yaş faktörünün tek başına yapıların güvenliğini belirlemede yeterli olmadığını anlatan Çak, özellikle 1980-2000 yılları arasında inşa edilen çok katlı yapıların riskli olma potansiyelinin yüksek olduğunu dile getirdi. Bu yapılar arasında betonarmenin kalitesiz uygulamaları, ağır çıkmalar ve zayıf malzeme kullanımı gibi sorunlar risk seviyesini artırıyor. Çak, yaklaşık 6-7 milyon civarında konutun bu riskler barındırdığına işaret ederek, risk analizlerinin ve deprem performans değerlendirmelerinin yapılması gerektiğinin altını çizdi. Yapının yaşı değil, inşa edilme koşulları ve mevcut durumu güvenlik açısından belirleyici faktörler olarak görülmeli.
Riskli konutların tespiti için detaylı teknik incelemelerin yapılması önem taşıyor. Çak, bu kapsamda karot alma, profometre kullanımı ve laboratuvar analizleri ile yapıların gerçek durumu anlaşılmalı ve bilgisayar ortamında modellendirilerek deprem performans analizleri gerçekleştirilmelidir. Raporda yüksek risk tespit edilen binaların ya güçlendirilmesi ya da maliyetlerin karşılanamaması halinde yıkılmasının planlanması gerektiğine işaret eden uzmanlar, bölgesel anlamda kentsel dönüşüm çalışmalarının hızlandırılması ve riskli yapıların kentsel dönüşüm projeleriyle yenilenmesini öneriyor. Ayrıca, mahalle ve ada bazında riskli yapıların belirlenerek bölgenin kentsel dönüşüm alanı ilan edilmesiyle toplu dönüşümlerin daha etkin planlanması sağlanabilir.
İstanbul gibi büyük kentlerde, olası Marmara depremi öncesinde alınacak önlemler büyük önem taşıyor. Verilere göre, 1999 öncesinde inşa edilen yaklaşık 19 binin üzerinde bina yüksek ve çok yüksek riskli kategorisinde yer alıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Deprem Risk Yönetimi Başkanı Murat Yün, kentin yeterince deprem için hazırlıklı olmadığını ve bazı yapıların kendiliğinden yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı. Şehrin riskli bina sayısının hızla arttığını ve resmi işlem başlatılan konutların sayısının da giderek yükseldiğini belirten Yün, özellikle Avcılar, Zeytinburnu, Bağcılar ve Bahçelievler gibi ilçelerdeki riskli yapıların yoğun olması nedeniyle acil kentsel dönüşüm çalışmalarına başlanması gerektiğinin altını çizdi. Bu adımlar, hem mal sahiplerinin güvenliğini sağlamak hem de olası afetlerde can ve mal kaybını azaltmak adına hayati öneme sahip. Kentsel dönüşüm projeleri ve bilinçli yapılaşma ile Türkiye’nin deprem riskine karşı dayanıklı şehirler yaratması hedefleniyor.
